REKLAMA
REKLAMA
Loading...
Loading...
REKLAMA
Kontakt
Wiedza i Praktyka Sp. z o.o.
ul. Łotewska 9a
03-918 Warszawa
Copyright 2026 © Wszelkie prawa zastrzeżone
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
Wiedza i Praktyka Sp. z o.o.
ul. Łotewska 9a
03-918 Warszawa
REKLAMA
Zaburzenia lękowe u dzieci i młodzieży należą do najczęstszych trudności, z którymi psychologowie i psychoterapeuci spotykają się w pracy gabinetowej. Jak odróżnić lęk rozwojowy od objawów wymagających interwencji? Kiedy unikanie zaczyna utrwalać problem? Jak uwzględniać w terapii neurobiologiczne podłoże lęku, temperament dziecka, reakcje rodziców i mechanizm błędnego koła?
Anna Maria Wołyniak 
Psycholożka Kaja Tomczyk i redaktorka portalu Strefa Psychologii Edyta Żmuda rozmawiają o tym, dlaczego warto się diagnozować? Na czym polega trudność w diagnozowaniu w kierunku ADHD czy ASD? Co oznacza i czym charakteryzuje się żałoba po diagnozie, termin, którego Kaja Tomczyk używa w swojej książce Neuroróżnorodny umysł. Dlaczego diagnoza to punkt zwrotny, a nie finał? I w jaki sposób osoba w procesie diagnozy i tu...
Kaja Tomczyk 
„Wiem, że powinienem. Wiem, jak to zrobić. I nie mogę ruszyć ” — t o zdanie słyszy w gabinecie każdy specjalista pracujący z ADHD — i to właśnie w tym miejscu kończą się standardowe narzędzia motywacyjne. Plany, listy zadań i rozmowy o silnej woli nie działają, bo problem nie leży w charakterze pacjenta, tylko w gęstości transporterów dopaminy.
Zawód psychologa zmienia się na Twoich oczach! E-book „Zawód psychologa na nowych zasadach” to kompendium wiedzy o nowych przepisach prawnych, które wprowadzają obowiązkowy Rejestr Psychologów, samorząd zawodowy oraz precyzyjnie określają obowiązki zawodowe. Dowiedz się, jak dostosować swoją praktykę do nowych zasad, jakie zmiany czekają na psychologów pracujących z dziećmi i młodzieżą oraz jak uniknąć problemów zwią...
Dla psychologów, psychoterapeutów i specjalistów – ten e-book to nieoceniona pomoc w etycznej pracy z dziećmi. Dowiesz się, jak dostosować język do wieku dziecka, jak skutecznie uzyskać świadomą zgodę i włączyć dziecko w proces terapeutyczny. Zawiera gotowe techniki komunikacyjne, które wzbogacą Twoje podejście i poprawią efektywność terapii.
Dorota Minta REKLAMA
Anna Gardyniak 
Rozróżnienie na agresję reaktywną i proaktywną wprowadzili do badań nad dziećmi Dodge i Coie (1987), pokazując, że oba typy zachowań mają odmienne korelaty psychologiczne mimo wysokiej korelacji między nimi. To jedno z najlepiej udokumentowanych rozróżnień w psychologii rozwojowej – i jednocześnie jedno z najczęściej pomijanych w codziennym opisie zachowania dziecka.
Agresja reaktywna to odpowiedź na spostrzegane zagrożenie lub prowokację, przebiegająca przy wysokim pobudzeniu emocjonalnym. Agresja proaktywna to zachowanie instrumentalne, podporządkowane celowi, przebiegające przy niskim pobudzeniu i wyprzedzone oczekiwaniem korzyści.
Wymiar | Agresja reaktywna | Agresja proaktywna |
Wyzwalacz | Spostrzegana prowokacja, frustracja, zagrożenie | Antycypowana korzyść — przedmiot, pozycja, kontrola nad sytuacją |
Pobudzenie | Wysokie, z komponentą złości | Niskie, zachowanie chłodne i zorganizowane |
Przetwarzanie informacji | Zniekształcenia na wczesnych etapach: wybiórcza uwaga na sygnały wrogości | Zniekształcenia na późnych etapach: pozytywne oczekiwania wobec skutków agresji |
Tło rozwojowe | Częściej wiązana z wczesnymi doświadczeniami przemocy i zaniedbania | Częściej wiązana z modelowaniem i wzmacnianiem zachowania w otoczeniu |
W praktyce oba typy współwystępują u tej samej osoby, a proporcje bywają zmienne w czasie. Rozróżnienie nie służy więc szufladkowaniu dziecka, tylko rozumieniu, na czym opiera się dane zachowanie w danej sytuacji.
To tendencja do przypisywania innym wrogich intencji w sytuacjach obiektywnie niejednoznacznych. Dziecko potrącone w kolejce interpretuje zdarzenie jako celowy atak, a nie przypadek — i reaguje adekwatnie do tej interpretacji, nie do zdarzenia.
Crick i Dodge (1994) opisali to zjawisko w ramach modelu przetwarzania informacji społecznych, w którym reakcja społeczna powstaje w kilku następujących po sobie krokach: kodowania sygnałów, ich interpretacji, wyboru celu, generowania możliwych reakcji, oceny tych reakcji i wykonania wybranej. Zniekształcenie może pojawić się na każdym z tych etapów, a jego umiejscowienie różnicuje obraz zachowania.
Ogólny model agresji Andersona i Bushmana (2002) osadza ten proces szerzej: na zachowanie agresywne składają się czynniki sytuacyjne i osobowe, które oddziałują poprzez stan wewnętrzny — poznanie, afekt i pobudzenie — a każdy epizod agresji jednocześnie zasila uczenie się na przyszłość. To ostatnie zdanie ma niebanalną konsekwencję: agresja nie jest tylko objawem, jest też procesem, który sam siebie utrwala.
Nie. Dane rozwojowe wskazują, że agresja fizyczna pojawia się bardzo wcześnie i jest zjawiskiem powszechnym — badania nad okresem niemowlęcym pokazują, że około 17. miesiąca życia zdecydowana większość dzieci zachowuje się agresywnie wobec rodzeństwa, rówieśników i dorosłych (Tremblay i in., 2004).
Trajektoria jest opadająca: typowy przebieg polega na stopniowym wygaszaniu agresji fizycznej w miarę rozwoju języka, samoregulacji i kompetencji społecznych. Klinicznie istotne jest więc nie samo wystąpienie agresji, tylko odchylenie od tej trajektorii — utrzymywanie się lub nasilanie zachowań tam, gdzie powinny słabnąć.
To odwraca potoczne pytanie. Nie chodzi o to, dlaczego dziecko zaczęło być agresywne, tylko dlaczego nie przestało.
Zobaczysz, jak to samo zachowanie rozkłada się na różne mechanizmy — na konkretnych przypadkach klinicznych, nie na schematach.
Poznasz sposób oceny ryzyka w sytuacjach, w których zachowanie agresywne przestaje być tylko problemem wychowawczym.
Przejdziesz ścieżki postępowania krok po kroku, razem z rozwidleniami, w których decyzja nie jest oczywista.
Dowiesz się, jak pracować równolegle z dzieckiem i jego otoczeniem, gdy oczekiwania obu stron są sprzeczne.
Rozpoznasz najczęstsze błędy specjalistów w tych sytuacjach — zanim popełnisz je we własnym gabinecie.
Szkolenie online „Agresja i autoagresja w zachowaniach dzieci i młodzieży”
Prowadzi Marta Mozol-Jursza – lekarka, specjalistka psychiatrii dzieci i młodzieży. 15 października 2026 r., 10:00–15:00, online. Certyfikat dla uczestników.
Program i zapisy: https://ln.wip.pl/YERR0
Pytania i odpowiedzi
Czym jest agresja reaktywna?
To zachowanie agresywne będące odpowiedzią na spostrzeganą prowokację lub zagrożenie, przebiegające przy wysokim pobudzeniu emocjonalnym. Wiąże się ze zniekształceniami na wczesnych etapach przetwarzania informacji społecznych – przede wszystkim z nadmiernym odczytywaniem sygnałów wrogości (Dodge i Coie, 1987).
Czym jest agresja proaktywna?
To agresja instrumentalna, podporządkowana osiągnięciu celu, przebiegająca przy niskim pobudzeniu. Wiąże się z pozytywnymi oczekiwaniami co do skutków zachowania agresywnego (Crick i Dodge, 1994).
Czy dziecko może przejawiać oba typy agresji jednocześnie?
Tak, i tak jest najczęściej. Oba typy silnie ze sobą korelują, choć różnią się korelatami psychologicznymi i przebiegiem rozwojowym.
Kiedy agresja fizyczna u dziecka osiąga największe nasilenie?
We wczesnym dzieciństwie. Badania nad trajektoriami rozwojowymi wskazują, że zachowania agresywne pojawiają się w drugim roku życia i u większości dzieci stopniowo słabną (Tremblay i in., 2004).
Co to jest wrogie zniekształcenie atrybucyjne?
Tendencja do przypisywania innym wrogich intencji w sytuacjach niejednoznacznych. Opisana w modelu przetwarzania informacji społecznych jako zniekształcenie na etapie interpretacji sygnałów.
Anderson, C. A., i Bushman, B. J. (2002). Human aggression. Annual Review of Psychology, 53, 27–51. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.53.100901.135231
Crick, N. R., i Dodge, K. A. (1994). A review and reformulation of social information-processing mechanisms in children’s social adjustment. Psychological Bulletin, 115(1), 74–101. https://doi.org/10.1037/0033-2909.115.1.74
Dodge, K. A., i Coie, J. D. (1987). Social-information-processing factors in reactive and proactive aggression in children’s peer groups. Journal of Personality and Social Psychology, 53(6), 1146–1158. https://doi.org/10.1037/0022-3514.53.6.1146
Tremblay, R. E., Nagin, D. S., Séguin, J. R., Zoccolillo, M., Zelazo, P. D., Boivin, M., Pérusse, D., i Japel, C. (2004). Physical aggression during early childhood: Trajectories and predictors. Pediatrics, 114(1), e43–e50. https://doi.org/10.1542/peds.114.1.e43
